Nieuws

Minister Schouten schetst contouren nieuwe pachtwetgeving

Een herziening van het huidige pachtstelsel is nodig om de verhouding tussen verpachter en pachter te verbeteren en zo een goede toekomst van pacht te waarborgen. Een solide pachtstelsel versterkt daarnaast de positie van (jonge) boeren en bevordert de bodemkwaliteit.

Sinds de evaluatie van het pachtstelsel in 20141 is er met betrokken partijen gesproken over een nieuwe inrichting van dit pachtstelsel. Deze evaluatie heeft geleid tot een initiatief2 om te komen tot de akkoorden van Spelderholt. Echter, met geen van de voorgestelde akkoorden konden alle partijen instemmen. De daaropvolgende poging van bemiddelaar Sicko Heldoorn om de partijen alsnog tot overeenstemming te brengen heeft evenmin tot een akkoord geleid.

Een herziening van het huidige pachtstelsel is nodig om de verhouding tussen verpachter en pachter te verbeteren en zo een goede toekomst van pacht te waarborgen. Een solide pachtstelsel versterkt daarnaast de positie van (jonge) boeren en bevordert de bodemkwaliteit. Dat schrijft minister Carola Schouten van LNV in haar brief van 22 maart 2019 aan de Tweede Kamer. De oplossingsrichting is de introductie van een nieuwe langlopende vorm van pacht. Daarnaast wil de minister kortlopende pacht ontmoedigen.

Sinds de evaluatie van het pachtstelsel in 2014 is met en door betrokken partijen gesproken over een nieuwe inrichting van het pachtstelsel. Minister Schouten had graag gezien dat de partijen uit het veld zelf tot een akkoord waren gekomen, maar dat is niet gelukt. De minister heeft toegezegd de regie te pakken en een standpunt in te nemen over de vernieuwing van het pachtstelsel. Het pachtsysteem zou moeten bijdragen aan duurzaam bodembeheer en het versterken van de positie van de boer, die meer mogelijkheden krijgt om te kunnen investeren.

Probleemanalyse
De minister ziet drie van elkaar te onderscheiden problemen bij het pachtstelsel:

1 De stimulans ontbreekt om langdurige contracten aan te gaan:
De huidige pachtregelgeving stimuleert dat vrijwel uitsluitend kortdurende contracten (zes jaar of korter) met pachters worden afgesloten en nauwelijks contracten met langere looptijd. Deze trend is ingezet na de laatste aanpassing van de pachtregelgeving in 2007 toen naast de “reguliere” (langlopende) pachtvorm (contracten langer dan zes jaar) ook de “liberale” pachtvorm (contracten van zes jaar of korter met vrije prijsvorming) mogelijk werd. De voorkeur voor kortlopende pacht kent meerdere redenen. Een belangrijke reden is dat reguliere (langlopende) pacht vrijwel niet opzegbaar is door de verpachter. Ook kan een opvolger onder bepaalde voorwaarden het contract van de pachter overnemen. De looptijd kan hierdoor vrijwel oneindig zijn. Daarnaast is er een verschil tussen de relatief lage wettelijke maximum-pachtprijzen bij de reguliere pacht en de veelal hogere marktprijzen voor de liberale pacht.

2 Er is nauwelijks prijsbescherming bij kortdurende contracten:
De huidige kortlopende liberale pacht (dus contracten met een looptijd van zes jaar of korter) kent volledig vrije prijsvorming. De prijs van het contract wordt enkel bepaald door vraag en (relatief schaars) aanbod. Kortlopende pacht gaat om die reden veelal gepaard met (in vergelijking met langdurige pacht) hogere prijzen. Voortduring van volledig vrije prijsvorming bij kortlopende liberale pacht kan het verdienmodel van landbouwers die pachtafhankelijk zijn steeds meer onder druk zetten.

3 Huidige pachtregelgeving leidt niet tot goed bodemgebruik
De kortlopende pacht is niet bevorderlijk voor investeringen van de boer in het beheer van de bodem en voor de wijze waarop boeren de grond gebruiken.

Relatie pacht met duurzaam bodembeheer
De minister heeft daarom in de bodemstrategie (Kamerstuk 30 015, nr. 54) aangegeven dat duurzaam bodembeheer onder meer een sterke verbinding heeft met het pachtbeleid. Het bevorderen van langdurige relaties tussen verpachters en pachters is een belangrijke uitgangspunt voor duurzaam bodembeheer.

Nieuwe langlopende pachtvorm introduceren, kortlopende pacht ontmoedigen
De belangrijkste wens van de minister is om een nieuwe langlopende pachtvorm te introduceren en deze tot de standaard te maken. Deze nieuwe variant draagt bij aan de continuïteit en maakt het voor boeren makkelijker om langetermijninvesteringen te doen. Op dit moment sluiten verpachters veelal kortdurende pachtcontracten af die, door schaarste aan grond en liberale prijsvorming, hogere prijzen hebben. Voor verpachters zijn de huidige reguliere (langdurige) pachtcontracten minder interessant omdat door de huidige wetgeving de prijzen bij reguliere pacht lager liggen. De minister wil dit veranderen en toewerken naar een systeem waarbij langlopende pacht de norm wordt.

Tegelijkertijd wordt kortlopende pacht minder aantrekkelijk gemaakt. Kortdurende pachtcontracten brengen meer onzekerheid mee voor de boeren en maakt het voor boeren minder interessant om te investeren in de bodemkwaliteit. De minister beraadt zich nog over de wijze waarop kortlopende pacht ontmoedigd kan worden. Gedacht kan worden aan het alleen toestaan van kortlopende pacht in specifieke gevallen, kijken of we veelvuldige transacties kunnen ontmoedigen, maximale prijzen (in de lijn met huidige reguliere pacht), een prijstoets (bijvoorbeeld gebaseerd op gemiddelde marktprijzen voor de langdurige pacht), een aanbiedingsplicht aan de zittende pachter, etc. De voor- en nadelen van deze opties zal de minister nog in kaart brengen teneinde een evenwichtig pakket aan maatregelen te treffen.

De onderhavige kamerbrief wil de minister als richtsnoer gebruiken voor het opstellen van de nieuwe pachtwetgeving. Zij wil komende maanden dan ook benutten om over de nadere invulling in gesprek te gaan met de Tweede Kamer en met de belanghebbenden. Op basis van de gesprekken met de Kamer en met de belanghebbenden zal zij in nauw overleg met de minister voor Rechtsbescherming werken aan een conceptwetsvoorstel dat zij dit jaar in consultatie wil brengen. Hierbij wil zij zich inzetten om ervoor te zorgen dat de nieuwe wetgeving zowel het belang van de pachter, de verpachter als van de bodem dient.

Bron: 
Zie ook: 
Categorieën: 
Dossiers: